Her sabah elimiz kahve kupasına, akşamüstü çikolata tabağına uzanıyor. Bizim için keyif, enerji ya da küçük bir ödül… Peki bu tatların ardında hangi ormanlar, hangi canlılar ve hangi emekler saklı?
Kahve ve kakao, tropikal dünyanın gölgelerinde yetişen bitkiler. Onlar orman ekosisteminin bir parçasıydı; gövdesini büyük ağaçların gölgesinde uzatır, toprağın nemini ve kuşların korumasını paylaşırdı. Ancak son on yıllarda değişen tarım anlayışı bu uyumu bozdu. Daha çok ürün elde etmek için tam güneşte yetişen yeni çeşitler geliştirildi. Evet, verim arttı. Ama bedeli ağır oldu.
Kuşlar Uçtu, Toprak Susuz Kaldı
Bilim insanları, tam güneş altında kurulan plantasyonlarda kuş türlerinin yarıya düştüğünü, birey sayısınınsa neredeyse yok denecek kadar azaldığını söylüyor. Oysa gölgeli plantasyonlarda kuşlar ve böcekler zararlıları kontrol eder, dökülen yapraklar toprağı besler, nemli örtü ise suyu korurdu. Güneş altında ise daha çok pestisit, daha çok gübre ve daha çok sulama gerekiyor. Üstelik ağaçlar da stres ve hastalıkla erken yaşlanıyor.
Bahia’dan Afrika’ya Uzanan Hikâye
Brezilya’nın Bahia bölgesi bize ders niteliğinde bir tablo sunuyor. Atlantik ormanlarının yalnızca %8’i kalmış olsa da, gölge altında yetiştirilen kakao hâlâ birçok türü koruyor. Buna karşılık Batı Afrika’da, özellikle Fildişi Sahili’nde düşük maliyetli üretim, çocuk işçiliği iddiaları ve insana yakışmayan ücretlerle ayakta duruyor. Bir yanda gölgede yaşam bulan biyoçeşitlilik, diğer yanda insani ve ekolojik maliyetlerle yükselen devasa üretim.
Küçük Bir Fark, Büyük Bir Etki
Burada devreye biz tüketiciler giriyoruz. “Gölgede yetiştirilen”, “organik” veya “adil ticaret” etiketli kahve ve çikolatalar biraz daha pahalı olabilir. Ama ödenen küçük fark, tropikal ormanların korunmasına ve üreticilerin insanca yaşamasına doğrudan katkı demektir.
Bir fincan kahve ya da bir parça çikolata bize mutluluk verir. Ama asıl sorulması gereken şu: Bizim mutluluğumuz için kuşların, ormanların ve insanların bedel ödemesine razı mıyız? Yoksa küçük seçimlerimizle büyük bir değişimin parçası olabilir miyiz?
Doç.Dr. Efsun Dindar